وَعَلَى الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا حَتَّىٰ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَظَنُّوا أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان با استناد به شأن نزول آیه — که درباره سه تن از مؤمنان (کعب بن مالک، مرارة بن ربیع و هلال بن امیه) است که از شرکت در غزوه تخلف کردند و سپس توبه کردند — به تحلیل دقیقی از مراحل توبه و شرایط روحی تائبین میپردازد.
ایشان تأکید میکند که عبارت "حَتَّىٰ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ" بیانگر اوج فشار روحی و تنگنای وجودی این افراد است؛ به گونهای که وسعت زمین با همه گشادگیاش بر آنان تنگ میآید و روحشان از شدت ندامت و احساس گناه در تنگنا قرار میگیرد. این حالت، نشانهای از "انقطاع الی الله" (قطع امید از همه اسباب و پناه بردن تنها به خدا) است که در عبارت "وَظَنُّوا أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ"تجلی مییابد.
علامه این "ظن" را نه گمان ساده، بلکه یقین قلبی میداند که از شناخت نسبت به عظمت خدا و حصر پناهگاهها در ذات او نشأت میگیرد.
سپس خداوند با لطف خود "تَابَ عَلَيْهِمْ"، یعنی توفیق توبه و زمینه بازگشت را برایشان فراهم میسازد تا آنان نیز بتوانند توبه کنند ("لِيَتُوبُوا").
#سوره_توبه
قرآن گرام
سوره توبه قرآن رایحه زندگیبطحایی قرآن قرآن آموز والا آموز قرآن گرام قرآن مجید قرآن کریم والایار
